روابط دوجانبه

 تاريخچه روابط سياسي ايران و بلژيك

 براساس اطلاعات و اسناد موجود اولين مذاكرات رسمي براي عقد قرارداد بازرگاني بين دولتين ايران و بلژيك در سال ۱۲۲۰ هجري شمسي (۱۸۴۱ م.) در اسلامبول توسط ميرزا جوادخان سفير كبير ايران در دربار عثمانی و بارون فرانسوا ژان وزير مختار بلژيك در تركيه شروع و در پايان همان سال قرارداد مزبور به امضاء رسيد. سپس در سال ۱۲۳۶ هجري شمسي (۱۸۷۳ م.) عهدنامه مودت و تجارت بين دو كشور  به وسيله فرخ خان امين الملك سفير ايران در پاريس به نمايندگي از طرف ناصرالدين شاه و شارل ويلن وزير امور خارجه بلژيك به نمايندگي از طرف لئوپولد شاه بلژيك در بروكسل به امضاء رسيد.

در سال ۱۲۵۲ هجري شمسي (۱۸۷۳ م.) هيئتي به رياست ميرزا ملكم خان كه براي فراهم آوردن زمينه مسافرت ناصرالدين شاه به اروپا عزيمت نموده بود ، وارد بروكسل شد. در سال ۱۲۶۷ هجري شمسي (۱۸۸۸ م.) بلژيكي ها شركت سهامي خط آهن و ترامواي ايران را تأسيس نموده و راه آهن يك خطه اي را به طول ۹ كيلومتر بين تهران و شهر ري ساختند. همين شركت صاحب امتياز واگن اسبي در تهران بوده و برنامه ساختن راه آهن سرتاسري ايران از تفليس تا بندر معشور (ماهشهر) را نيز طراحي نمود. روابط سياسي دو كشور با افتتاح سفارت ايران در بلژيك توسط يمين السطنه مأمور فوق العاده و وزير مختار دولت ايران در ۲۷ آبان ۱۲۶۷ (۱۸۸۹ م.) آغاز شده است. متعاقب آن سفارت بلژيك در ايران نيز در ۲۶ ارديبهشت ۱۲۶۹ (۱۸۹۰ م.) توسط بارون درپ اولين وزير مختار بلژيك نزد دربار ايران افتتاح گرديد.

اسامي و مدت اشتغال به خدمت مسئولين سفارت ايران در بروكسل :

( قبل از پيروزي انقلاب اسلامي )

يمين السلطنه	از آبان ۱۲۶۸	تا ۱۲۷۲
ميرزا جواد سعدالدوله	۱۲۷۲	۱۲۷۵
ميرزا احمدخان نصيرالدوله بدر	۱۲۷۵	۱۲۸۶
ميرزا محمودخان محتشم السطنه	۱۲۸۶	۱۳۰۴
علي اكبر بهمن	آبان ۱۳۰۵	ارديبهشت ۱۳۱۲
حسنعلي غفاري	۱۳۱۲	۱۳۱۵
تقي نبوي معزالدوله	مهر ۱۳۱۶	مرداد ۱۳۱۷
عبدالله بهرامي (قطع روابط به دليل اشغال بلژيك توسط آلمانها)	۱۳۱۷	۱۳۱۹
عبدالحسين سرداري	۱۰ مهر ۱۳۲۴	۱۳۲۷
مصطفي سميعي	۱۳۲۷	۱۳۳۰
شمس الدين امير علائي	۱۳۳۱	۱۳۳۲
جلال الدين تهران (ارتقاء سطح روابط به سفارت از تير ۱۳۳۶)	۱۳۳۲	۱۳۳۶
حسين زمان زاده شهريار	۱۳۳۶	۱۳۳۹
خسرو هدايت	۱۳۳۹	۱۳۴۳
فريدون ديبا	۱۳۴۳	۱۳۴۶
سيدمهدي پيراسته	۱۳۴۶	۱۳۵۰
محمدعلي مسعود انصاري ازدي	۱۳۵۰	۱۳۵۳
عزت الله عاملي	۱۳۵۳	آذر ۱۳۵۷
مرتضي قديمي نوايي	آذر ۱۳۵۷	بهمن ۱۳۵۷

بلژيكي ها در اصلاح سيستم گمرك ، ماليات و پست ايران نيز نقش مهمي ايفا نموده اند. بدين ترتيب كه پس از مرگ ناصرالدين شاه و روي كار آمدن مظفرالدين شاه اوضاع مالي كشور نيز پا به پاي ساير مسائل حكومتي با بن بست مواجه شده بود. تا اين تاريخ حكومت ايران با اجاره دادن گمركات به افراد با نفوذ هزينه هاي سرسام آور دربار و مسافرتهاي داخلي و خارجي شاه را تأمين مي نمود. لذا دولت ايران در جريان سفر ناصرالملك وزير امور خارجه وقت به بلژيك در ۱۲۷۶ هجري شمسي (۱۸۹۷ م.) كه به عنوان يكي از رجال سياسي اصلاح طلب دوره قاجار شهرت دارد ، خواستار مساعدت كارشناسان بلژيكي در اصلاح گمركات ايران شد. قرارداد مربوطه در سال ۱۸۹۸ به امضاء رسيده و ۳ نفر از كارشناسان گمركات بلژيكي به سرپرستي ژوزف نوز معاون گمرك بروكسل در تاريخ ۱۵ مارس ۱۸۹۸ وارد تهران شدند. اين گروه كارشناس تا سال ۱۹۰۷ نيز در تهران بوده و امضاي نوز تا اين تاريخ در زير قرا رنامه هاي گمركي ايران با كشورهاي ديگر نيز وجود دارد. با آغاز به كار كارشناسان بلژيكي در سيستم اجاره گمركات ملغي و سيستم ثبت آمارهاي تجاري و اداره دولتي گمركات به اجرا گذاشته شد. بلژيكي ها گمركات داخلي و راهداريها را نيز كه به نفع تجار و بازرگانان نبود ملغي نمودند.

تا ورود بلژيكي ها به ايران سيستم پست كشور نيز به صورت محدود يعني رساندن نامه هاي دولتي به صورت استيجاري بوده است لكن بلژيكي ها سيستم مذكور را نيز تغيير دادند.

بلژيكي ها در زمينه سياستهاي مالي دولت نيز طرح برقراري عوارض مستغلات شهري ، عوارض پروانه تجارت و حرفه ها و اصناف ، ماليات بر ترياك ، ماليات بر مستمري ها و مواجب دولتي ، تأسيس خزانه داري مركزي و همچنين ايالات نيز ابتكارات و طرحهايي را ارائه داده بودند. به دنبال عزل نوز بلژيكي هاي ديگري تا سال ۱۹۱۴ در امور گمركي و مالي كشور حضور داشتند لكن با آغاز جنگ اول جهاني بلژيكي ها كه  قادر به ادامه كار نبودند ايران را ترك نمودند.

روابط سياسي ايران و بلژيك در سال ۱۳۱۹ هجري شمسي (۱۹۴۰ م.) به علت وقوع جنگ دوم جهاني و اشغال بلژيك قطع شد. پس از خاتمه جنگ ، دو كشور مجدداً از سال ۱۳۲۴ هجري شمسي (۱۹۴۵ م.) روابط عادي خود را از سرگرفتند و در سال ۱۳۳۵ نمايندگيهاي سياسي به درجه سفارت كبري ارتقاء يافتند.

روابط دو كشور تا سال ۱۳۵۷ يعني پيروزي انقلاب اسلامي در جريان بود. طي اين مدت مقامات عالرتبه دو كشور سفرهاي متقابلي به شرح زير داشتند :

- سفر رسمي شاه به بلژيك در ۲۳ ارديبهشت ۱۳۳۹

- سفر رسمي شاه بلژيك به ايران در ۱۳۴۳

- سفر شاه به بلژيك در تيرماه ۱۳۴۹

- سفر هويدا نخست وزير وقت به بلژيك در خرداد ۱۳۴۰ (وي به عنوان يكي از تحصيل كردگان دانشگاه آزاد بروكسل در اين سفر نشان عالي لئوپولد عالي ترين نشان رسمي بلژيك را از پادشاه بلژيك دريافت نمود.)

- سفر ۸ روزه ادموند لبورتن نخست وزير وقت بلژيك به تهران در ۲۹ شهريور ۱۳۵۲

- ديدار وزير خارجه بلژيك از تهران در ۹ بهمن ۱۳۵۶