روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ايران و اتحاديه اروپايی

روابط تجاري و اقتصادي دوجانبه:

          پيشينه روابط تجاري و اقتصادي ايران و اتحاديه اروپايي به قبل از انقلاب اسلامي بر مي گردد. ايران در زمره اولين كشورهايي است كه با امضاي موافقتنامه تجاري در سال 1963 روابط نهادينه اي را با امتيازات محدود در مورد اقلام سنتي صادراتي خود با جامعه اروپا برقرار ساخت. بر اساس اين موافقتنامه دو طرف داراي روابط تجاري كامله الوداد بودند. اين موافقتنامه در سال 1972 تمديد گرديد و در سال 1977 عملا به حالت تعليق در آمد.

روابط تجاري دوجانبه در سال 2007

حجم مبادلات تجاري جمهوري اسلامي ايران با اتحاديه اروپايي در سال 2007 به 5/23 ميليارد يورو رسيد كه اين ميزان در مقايسه با سال 2006 (317/25 ميليارد يورو) 7درصد كاهش نشان         می دهد. بر اساس گزارش مركز آمار اتحاديه اروپايي (يوروستات) از اين حجم مبادلات تجاري مبلغ 4/13 ميليارد يورو مربوط به صادرات ايران به اتحاديه مي باشد که نسبت به سال 2006 (126/14 ميليارد يورو) 6/3 درصد كاهش نشان مي دهد. نفت مهمترين كالاي وارداتي اتحاديه اروپايي از ايران در سال 2007 بوده است.  با اين حساب ايران بيستمين كشور صادركننده كالا به اتحاديه اروپايي در سال 2007 شناخته شده است.

 صادرات كشورهاي عضو اتحاديه اروپايي به ايران نيز در سال 2007 بالغ بر 10 ميليارد يورو بوده که در مقايسه با سال 2006 (191/11 ميليارد يورو) با كاهش 7/10 درصدي مواجه بوده است. بدين ترتيب ايران به ميزان 780/3 ميليارد يورو داراي مازاد تجاري در روابط خود با اتحاديه بوده که از سال 2003 بي سابقه است.

مبادلات تجاري ايران و اتحاديه اروپايي 2007-2003 (ميليارد يورو)

شرح           سال	2003	2004	2005	2006	2007
صادرات ايران	9/6	2/8	4/11	1/14	4/13
واردات ايران	10	8/11	9/12	1/11	1/10
مجموع	9/16	20	3/24	2/25	5/23
تراز تجاري	1/3-	6/3-	5/1-	3+	3/3+
سهم ايران در تجارت خارجي اتحاديه	9/0 درصد	1 درصد	1/1 درصد	1 درصد	8/0 درصد

منبع: مركز آمار اتحاديه اروپايي(Eurostat)

تركيب مبادلات تجاري جمهوري اسلامي ايران با اتحاديه اروپايي در سال 2007 نيز مشابه سال 2006 بوده و  تغيير زيادي نداشته است. در سال 2007 نفت با حجم 158/12 ميليارد يورو در جايگاه اول کالاهاي صادراتي ايران قرار داشته است. بيشترين حجم صادرات اتحاديه اروپايي نيز مربوط به ماشين آلات صنعتي، وسايل حمل و نقل و محصولات شيميايي بوده است.

بررسي اقلام تجاري مبادله شده بين ايران و اتحاديه گوياي اين نكته است كه عناصر اصلي تشكيل دهنده تجارت ايران با اتحاديه اروپايي در مقايسه با سالهاي قبل تغيير چنداني نيافته و همچنان انرژي سهم اول را در صادرات ايران به اتحاديه داشته و به بيش از88 درصد رسيده است.

شرح	محصولات غذايي و کشاورزي	مواد اوليه	انرژي	مواد شيميايي	ماشين آلات وسايل حمل و نقل	محصولات کارخانه اي	مجموع
سال 2006
صادرات ايران	343	157	12،476	164	39	17	14،126
واردات ايران	205	51	497	1,267	4،870	1،162	11،191
سال 2007
صادرات ايران	275	252	158/12	420	101	629	4/13
واردات ايران	166	242	112	498/1	498/5	356/2	1/10

تركيب مبادلات تجاري ايران و اتحاديه اروپايي طي  سالهاي 2007-2006 (به ميليون يورو)

منبع: مركز آمار اتحاديه اروپايي(Eurostat)

بر اساس آمار جدول فوق اتحاديه اروپايي در سال 2007  بالغ بر 498/5 ميليارد يورو ماشين آلات و وسايل حمل و نقل، 356/2 ميليارد يورو محصولات صنعتي، 498/1 ميليارد يورو مواد شيميايي، 166 ميليون يورو مواد غذايي و كشاورزي و 242 ميليون يورو مواد اوليه صادر کرده که در مقايسه با سال 2006 در زمينه محصولات صنعتي افزايش قابل توجه اي داشته است. مهمترين كالاي صادراتي اتحاديه به ايران لوازم، تجهيزات و ماشينآلات حملونقل محسوب ميشود كه بيش از نيمي از كل صادرات اين اتحاديه به ايران را تشكيل داده است.

در اين مدت نيز ايران 158/12 ميليارد يورو نفت خام، 629 کلاهاي صنعتي،420 ميليون يورو مواد شيميايي،  275 ميليون يورو محصولات غذايي و کشاورزي، 252 ميليون يورو مواد اوليه و 101 ميليون يورو ماشين آلات به اروپا صادر کرده است. در اين زمينه رشد صادرات مواد شيميايي (155 درصد)و محصولات صنعتي و کارخانه اي قابل توجه مي باشد. 

ايران با صادرات بيش از 12ميليارد يورو به عنوان پنجمين كشور تامينكننده نياز اتحاديه اروپايي به نفتخام در سال 2007 شناخته شده است و 9/5 درصد نياز اتحاديه اروپايي به نفتخام را تامين كرده است. صادرات نفت خام ايران به اين اتحاديه در سال 2007نزديك به 6درصد در مقايسه با سال 2006 كاهش داشته است. روسيه با صادرات 62ميليارد يورو نفتخام بزرگترين صادركننده اين محصول به اتحاديه اروپايي در سال 2007 شناخته شده است. اين كشور 30درصد نياز اروپا به نفتخام در سال 2007 را تامين كرده است.

نروژ با 32ميليارد يورو، ليبي با 21ميليارد يورو و عربستان با 13ميليارد يورو نيز به ترتيب در رتبههاي دوم تا چهارم کشورهاي تامين کننده نفت خام اتحاديه قرار گرفته اند. قزاقستان با 2/10ميليارد يورو، الجزاير با 1/7 ميليارد يورو، عراق با 7/6ميليارد يورو، آذربايجان با 5/6ميليارد يورو و نيجريه با 3/6ميليارد يورو به ترتيب در رده هاي بعدي قرار دارند.

عمدهترين شركاي تجاري کشورمان در بين اعضاي اتحاديه اروپايي در سال 2007 ايتاليا، آلمان، فرانسه، اسپانيا و هلند بوده اند. مبادلات ايران و ايتاليا در سال 2007 با پنج درصد کاهش به  048/6  ميليارد يورو رسيد و اين كشور اصلي ترين شريك تجاري ايران در ميان اعضاي اتحاديه اروپايي در سال 2007 بوده است. صادرات كالا توسط اين كشور به ايران 862/1ميليارد يورو و واردات از ايران 186/4 ميليارد يورو بوده است.

مبادلات تجاري جمهوري اسلامي ايران با شرکاي عمده اروپايي 2007-2006 ( ميليون يورو)

شــرح	سال 2006			سال 2007
نام كشور	صادرات به ايران	واردات از ايران	مجموع	صادرات به ايران	واردات از ايران	مجموع
ايتاليا	1838	3880	6728	1862	4186	6048
آلمان	4077	371	4448	3600	496	4096
فرانسه	1983	2370	4353	1497	2441	3938
هلند	671	2858	3529	-	-	2339
اسپانيا	337	1979	2316	436	1519	1955
يونان	19	1814	1833	10	1989	1999
انگلستان	629	112	741	-	-	674
بلژيك	439	133	572	398	195	593
اتريش	368	139	617	-	-	567
سوئد	388	116	504	-	-	358
كل اتحاديه	11191	14126	25317	10100	13400	23500

منبع: مركز آمار اتحاديه اروپايي(Eurostat)

پس از ايتاليا، آلمان با 096/4 ميليارد يورو دومين شريك تجاري ايران و فرانسه با 938/3ميليارد يورو سومين شريك تجاري كشورمان در سال 2007 شناخته شدهاند. مبادلات اين دو كشور با ايران در سال 2007 نسبت به سال 2006 به ترتيب 9درصد و 8درصد كاهش داشته است.

هلند با 339/2ميليارد يورو و يونان با 999/1ميليارد يورو به ترتيب چهارمين و پنجمين شركاي تجاري ايران در اتحاديه اروپا شناخته شدهاند. آلمان با صدور 6/3ميليارد يورو كالا به ايران در سال 2007 به عنوان بزرگترين صادركننده كالا به ايران در ميان اعضاي اتحاديه اروپايي شناخته شده است. ايتاليا نيز با واردات 186/4ميليارد يورو بزرگترين واردكننده كالا از ايران بوده است.

ميزان مبادلات تجاري ايران با ساير اعضای اتحاديه اروپايي به شرح زير بوده است:
 جمهوري چك 28ميليون يورو، دانمارك 126ميليون يورو، استوني يكميليون يورو، ايرلند 27ميليون يورو، قبرس هفتميليون يورو، فنلاند 123ميليون يورو، اسلواكي 12ميليون يورو، اسلوني 66ميليون يورو، پرتغال 272ميليون يورو، لهستان 85ميليون يورو، مالت دوميليون يورو، مجارستان 27ميليون يورو، لوكزامبورگ 9ميليون يورو، ليتواني 12ميليون يورو، بلغارستان 37ميليون يورو، لتوني دوميليون يورو و روماني 543ميليون يورو.

مبادلات تجاری در پنج ماهه اول سال 2008

بر اساس گزارش مركز آمار اتحاديه اروپايي (يوروستات) در 5 ماهه اول سال 2008 حجم مبادلات تجاري جمهوري اسلامي ايران با اتحاديه اروپايي به 965/9ميليارد يورو رسيد. از اين حجم مبادلات تجاري مبلغ 496/5 ميليارد يورو مربوط به صادرات ايران به اتحاديه مي باشد که نسبت به مدت مشابه در سال 2007  در حدود 7/2 درصد کاهش نشان مي دهد. با در نظر گرفتن افزايش قيمت نفت در بازارهای جهانی و با توجه به اينکه عمده صادرات کشورمان به اروپا را نفت تشکيل می دهد(767/4 ميليارد يورو)، ميزان کاهش حجم صادرات به اتحاديه اروپايی افزون بر 7/2 خواهد شد.  واردات کشورمان از اتحاديه در اين مدت نيز 469/4 ميليارد يورو بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل به ميزان 2/18 درصد افزايش نشان مي دهد.  بدين ترتيب در 5 ماهه اول سال 2008  ايران به ميزان 027/1 ميليارد يورو داراي مازاد تجاري در روابط خود با اتحاديه بوده است.

بررسي اقلام تجاري مبادله شده بين ايران و اتحاديه گوياي اين نكته است که در5 ماهه نخست سال 2008 نسبت به مدت مشابه در سال 2007 تغييري در ترکيب آن بوجود نيامده است. بيشترين حجم صادرات اتحاديه اروپايي به ايران در اين مدت مربوط به ماشين آلات صنعتي و وسايل حمل و نقل به ميزان 392/2 ميليارد يورو بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 2/16 درصد رشد نشان مي دهد. کالاهای ساخته شده با 122/1 ميليارد يورو و مواد شيميايی با 586 ميليون يورو در رتبه های بعدی اقلام صادراتی اتحاديه قرار دارند. در اين مدت نفت با حجم 767/4  ميليارد يورو در جايگاه اول کالاهاي صادراتي ايران قرار داشته(87 درصد) که نسبت به مدت مشابه در سال 2007 در حدود 8/3 درصد کاهش نشان مي دهد. کاهش در ميزان صادرات نفت کشورمان به اتحاديه با توجه به افزايش قيمت نفت در طول 5 ماه اول سال 2008 قابل توجه می باشد.

بر اساس گزارش يورواستات در 5 ماهه نخست سال 2008 همانند سالهای قبل کشورهاي ايتاليا، آلمان، فرانسه، هلند، يونان و اسپانيا مهمترين شرکاي تجاري کشورمان در بين اعضاي اتحاديه بوده اند. شرکای اصلی تجاری کشورمان در بين اعضای اتحاديه اروپايی در زمينه واردات در پنج ماهه اول سال 2008 بدين شرح بوده است: آلمان با 601/1 ميليارد يورو صادرات به ايران در رتبه اول قرار دارد و صادرات اين کشور نسبت به مدت مشابه سال 2007 (379/1 ميليارد يورو) 16 درصد رشد نشان می دهد.  صادرات ايتاليا با 35 درصد رشد به 871 ميليون يورو(641 در5 ماهه اول سال 2007)، صادرات فرانسه با بيش از 30 درصد رشد به 716 ميليون يورو(547 در5 ماهه اول سال 2007)، صادرات اسپانيا با 25 درصدرشد به 199 ميليون يورو(159 در5 ماهه اول سال 2007) و صادرات سوئد با 5/14 درصد رشد به 126 ميليون يورو (110 در5 ماهه اول سال 2007) رسيده است. صادرات برخی از کشورهای عضو اتحاديه اروپايی در همين مدت کاهش يافته است. در اين رابطه صادرات انگليس از 231 در 5 ماهه اول سال 2007 به 211 ميليون يورو (9 درصد)، صادرات هلند از  218 به 190 ميليون يورو(13 درصد)، بلژيک از 164 به 134 ميليون يورو(19 درصد) و اتريش از131 به 130 ميليون يورو کاهش يافته است.

در زمينه واردات از ايران نيز ايتاليا با  476/1، هلند با 221/1 ميليارد يورو، اسپانيا با 901، فرانسه با 832 ، يونان با 504، پرتقال با 155، آلمان با 146، اتريش با 88، بلژيک با 73 و انگليس با 48 ميليون يورو به عنوان مهمترين شرکاي تجاري کشورمان در بين اعضای اتحاديه اروپايی قرار دارند. واردات ايتاليا(779/1ميليارد يورودر 5 ماهه اول 2007)، فرانسه(912 ميليون يورو)، يونان(905 ميليون يورو)، پرتقال(195 ميليون يورو) و بلژيک(81 ميليون يورو) در 5 ماهه اول سال 2008 نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتيب 17 درصد، 9 درصد، 44 درصد، 21درصد و 10 درصد کاهش يافته است. واردات اسپانيا(417 ميليون يورو در 5 ماهه اول 2007)، هلند(869 ميليون يورو) و آلمان(144 ميليون يورو) از کشورمان در همين مدت به ترتيب 116 درصد، 5/40 درصد و 1 درصد افزايش نشان می دهد.